کیفیت بخشی به آموزش و یادگیری ریاضی

کیفیت بخشی به آموزش و یادگیری ریاضی

 

نادره حمیدی[1]

اداره آموزش و پرورش شهرستان فریدونکنار،

[e-mail]

مرضیه سادات حسن پور اطاقسرا [2]

اداره آموزش و پرورش شهرستان بابل،

[e-mail]

زهرا صالحی[3]

اداره آموزش و پرورش شهرستان فریدونکنار،

[e-mail]

سمانه شریعتی بین کلایی[4]

اداره آموزش و پرورش شهرستان آمل،

[e-mail]

 

چکيده

اهمیت درس ریاضی، ترس و اضطراب دانش آموزان از این درس و احساس ناتوانی و  درماندگی آموخته شده ناشی از آن بر کسی پوشیده نیست. در این نوشتار سعی شده موانع یادگیری صحیح ریاضی ،به اختصار، و نیز  راهکارهای آموزش و یادگیری بهتر آن، با تاکید بیشتر، مورد بررسی قرار گیرد. موضوعاتی که شاید در گذر زمان از یاد رفته باشد و یا از حوصله ی کلاس درس خارج باشد. اما امید است که جهت بهبود اوضاع فعلی ریاضیات مدرسه ای، موثر واقع گردد.

 

کلمات کليدي: ریاضی، معلم، دانش آموز، تدریس، یادگیری

 

1. مقدمه

شاید مهم ترین سوال هر معلم این است که چگونه می توان یادگیری به ویژه یادگیری مطالب درسی راموثر تر و پربار تر کرد. بسیاری از روانشناسان یادگیری را در شرایط دقیق و کنترل شده ای مطالعه کرده اند تا ماهیت یادگیری را بهتر کشف کنند و چگونگی بهبود بخشیدن آن را دریابند. بدین ترتیب بسیاری از عوامل موثر در یادگیری شناخته شده است. آموزش به مجموعه فعالیت هایی اطلاق میشود که معمولاً به یادگیری منجر می گردد. این فعالیت‌ها به وسیله معلم و یادگیرنده توأمان اجرا می شود ولی در تجزیه و تحلیل نهایی یادگیری که نتیجه آموزش است به وسیله یادگیرنده صورت می پذیرد. در واقع معلم روش یادگیری را آموزش می دهد نه صرفا  موضوع درسی را. موفقیت در امر آموزش به عواملی چون معلم وسایل آموزشی و یادگیرنده و تعامل آنها با یکدیگر مربوط  است. آموزش و یادگیری ضمن ارتباط بسیار نزدیک با یکدیگر دو فرایند مستقل هستند. آموزش می تواند به یادگیری منجر شود ولی ضرورتا یادگیری نتیجه آموزش نیست. به این ترتیب معلم یادگیری را تسهیل می کند ولی هر یادگیرنده ای  مسئول یادگیری خود است. بنابراین می توان گفت آموزش مجموعه ای از فعالیت هایی است که در پی تسهیل یادگیری است ولی ممکن است به یادگیری منجر نشود. [کدیور ، :1379 ص 9 ]  

چالش ها و موانع آموزش و یادگیری ریاضی

یکی از مشکلات عمده دانش آموزان در مدرسه یادگیری درس ریاضی است و نیاز مبرم دانش آموزان به کلاس های جبرانی بر کسی پوشیده نیست. ریاضیات بر خلاف سایر دروس مدرسه‌ای که دانش آموزان در آن به راحتی موفق به کسب نمرات عالی می شوند سهولت چندانی برای دانش آموزان ندارد و این مهم موجب نگرانی خاطر خانواده ها نیز  گشته است. از عواملی که موجب سخت بودن این درس شده است می توان به مواردی از قبیل: حجم زیاد کتاب ریاضی نسبت به سایر دروس، تنوع مطالب کتاب درسی، نیاز مبرم به یاد داشتن مطالب قبلی و پیش نیازها، عدم تناسب حجم کتاب و ساعت کلاس، ذهنیت منفی نسبت به این درس، احساس ناتوانی و ...   اشاره کرد که در ادامه به اختصار به تعدادی از این عوامل می پردازیم.

پیچیدگی عمل تفکر و یادگیری در انسان از یک سو و دشواری طبیعی مفاهیم، مهارت ها و استدلال های ریاضی از سوی دیگر و ضعف برخی از معلمان و شفاف نبودن هدف های برنامه ای و عامل هایی دیگر موجب ناکامی بسیاری از افراد در کسب نتایج مطلوب دروس ریاضی و در نتیجه بیزاری و سردی آنان در این قلمرو مهم از دانش بشری شده است. در واقع به اعتقاد بسیاری از صاحب نظران ریاضیات عرصه ای است دشوار هم برای تدریس و هم یادگیری. امروزه نمی توان پذیرفت که ریاضیات حتی ریاضیات  دوران قبل دبستان توسط افراد ناآگاه و بی توجه به اصول و مبانی آموزش ریاضی ارائه شود. زیرا طبیعت دانش ریاضی و پیچیدگی های آموزش و یادگیری آن به ویژه دوران ریاضیات مدرسه دلالت بر این مهم دارد که کمترین بدآموزی موجب انحراف جدی فراگیران در یادگیری های بعدی ریاضی و نقصان رفتار ریاضی آنان خواهد شد. گزارشی که به تازگی انجمن ملی معلمان ریاضی در آمریکا منتشر کرده است خاطر نشان می سازد که حتی در کشور توسعه یافته مانند آمریکا بیش از ۴۰ درصد از معلمان ریاضی و 30 درصد از معلمان علوم از آمادگی های لازم برای تدریس مبحث موردنظرشان بهرمند نیستند و بیش از 30 درصد معلمان ریاضی در مقطع دبیرستان فاقد حداقل مدرک دانشگاهی در عرصه اصلی فعالیت های آموزشی شان هستند. [علم الهدایی ، :1388 ص 25 ] 

تراکم بالای دانش آموزان در کلاس

  زیاد بودن تعداد دانش آموزان کلاس، مدیریت صحیح کلاس را برای  معلم دشوار می کند و یکدست نبودن دانش آموزان به لحاظ قوی و ضعیف بودن و با پیش نیازهای نه چندان کافی و متفاوت دیگر مشکلات کلاس های پرتراکم می باشد. همچنین عدم امکان بررسی دقیق تمام تکالیف دانش آموزان و توجه کافی به یکایک دانش آموزان کلاس از دیگر مشکلات می باشد.

اولیای متوقع

موضوع مهمی که اکثر خانواده ها از آن غافل اند ماهیت درس ریاضیات است  که مطالب درسی به شکل زنجیر وار به هم از سال‌های قبل ارتباط پیدا می کند. نمی توان انتظار داشت که بدون وجود پیش‌نیازهای کافی درس سال جدید را به خوبی یاد گرفت و نمرات عالی و بیشتر از سال‌های قبل کسب کرد . این هدف مستلزم تلاش فراوان برای جبران نادانسته هاست.

گاهاً اولیا بدون در نظر گرفتن تلاش های یک معلم و تشکر از زحمات او او دائم دنبال بهانه جویی و بزرگ جلوه دادن اشتباهات او و نیز گزارش به مدیر مدرسه و انعکاس به اداره محل خدمت هستند  که این موضوع نیز سبب دلسردی فراوان معلم می شود .

 

چالش های فراوان تری در آموزش و یادگیری ریاضیات وجود دارد که اینجا به مواردی که اشاره شد بسنده می کنیم و به بیان راهکارهایی جهت بهبود آموزش و یادگیری ریاضی می پردازیم :

راهکار های بهبود آموزش و یادگیری ریاضی

تقویت باور مثبت نسبت به درس کلاس و معلم ریاضی

از عوامل مهم هم در ساخت ذهنیت مثبت یا منفی نسبت به این در می توان به خود فرد، خانواده، جامعه، معلم و غیره اشاره نمود. در ابتدای سال تحصیلی که به عنوان معلم کلاس برای جلسه اول وارد کلاس می شوم،  بعد از احوال پرسی با دانش آموزان از آن ها می خواهم حدس بزنند که معلم چه درسی هستم؟  معمولا پس از حدس های اشتباه آن ها خودم را به عنوان معلم ریاضی معرفی می کنم. پس از آن با چهره متعجب و پر اضطراب دانش آموزان مواجه می شوم که این نشان از از ذهنیت منفی نسبت به این درس است. و یا در طول سال به کرات از دانش آموزان می شنوم که ما شما را دوست داریم اما درس تان را نه !  و یا  به خاطر علاقه به شما ما درس را می خوانیم اما یاد نمی گیریم. لذا نخست باید روی باور دانش آموزان کارکرد و احساس درماندگی آموخته شده را از او دور و  به او  احساس من می توانم را القا کنیم.

انگیزش  مهم ترین شرط یادگیری است.  علاقه به یادگیری محصول عواملی  است که به شخصیت و توانایی دانش آموز، ویژگی های تکالیف، مشوق ها و سایر عوامل محیطی مربوط است. عواملی که باعث می شود که بر انگیختگی دانش آموزان به دلیل آثار بلند مدت آن در یادگیری و خودباوری دانش آموزان برای والدین و معلمان با ارزش باشد. دانش آموزان با انگیزه به راحتی شناخته می شوند. آنها به یادگیری اشتیاق داشته علاقه مند، کنجکاو، سخت کوش و جدی هستند. این دانش آموزان به راحتی موانع و مشکلات را از پیش پای خود بر می دارند، زمان بیشتری برای مطالعه و انجام تکالیف مدرسه صرف می کنند. مطالب بیشتری می آموزند و پس از پایان دوره دبیرستان به تحصیلات ادامه می دهند. [کدیور ، :1379 ص 195 ]  

برقراری ارتباط موثر با دانش آموزان

یکی از مسائلی که شاید بیشتر مورد غفلت دبیران ریاضی قرار می گیرد، آن هم  به سبب  ضیق وقت  و شاید به دلیل خشکی درس ریاضی است، برقراری ارتباط عاطفی خوب با دانش آموز و خانواده است. اهمیت ارتباط در تدریس بر کسی پوشیده نیست و می دانیم که بدون ارتباط آموزش ممکن نیست. به قول یکی از دبیران پیشکسوت معلم باید بکوشد  از هر فرصتی برای جای گرفتن در دل دانش آموز استفاده بکند. بر اساس همین ارتباط عاطفی موثر دانش آموز را به سمت یادگیری بهتر و انجام تکالیف درسی با رغبت بیشتر سوق دهد. چرا که تدریس، تزریق نیست.

 علاوه بر این، سال ها بعد وقتی دانش آموز به کلاس ریاضی فکر می‌کند و معلم ریاضی را به یاد می آورد شاید از مطالب کتاب درسی ریاضی موضوعی را به خاطر نداشته باشد، اما احساسی که معلم در او به وجود آورده و ارتباطی که برقرار کرده هرگز از یاد دانش‌آموز نخواهد رفت.

ارتباط را فرایند انتقال و تبادل اندیشه و افکار به منظور تاثیر کنترل و هدایت معرفی کردیم و  از طرف دیگر تدریس را ایجاد شرایط  تغییر از طرف معلم دانستیم . ممکن است این سوال ها مطرح شود آیا ایجاد شرایط تغییر مطلوب بدون فراهم کردن زمینه ارتباطی موثر امکان پذیر خواهد بود؟معلم چگونه می تواند در فکر و عقیده و و رفتار شاگردانش نفوذ کند و سبب تغییر آنان شود بدون این که از مفاهیم علمی ارتباط اطلاعی داشته باشد؟ آیا نمی توان تدریس را یک ارتباط بین معلم و شاگرد دانست؟ بدون شک اگر تدریس را معادل مفهوم ارتباط نگیریم دست کم باید ارتباط را شرط لازم تدریس در فرایند آموزش به حساب آورد.   هیچ گونه  یادگیری یا تغییر در فرایند تدریس صورت نخواهد گرفت مگر اینکه معلم با فراگیرانش  ارتباط  موثر برقرار کند. بنابراین لازم است که معلم در جریان تدریس هدف را مشخص نماید و دقیقاً معلوم کند که در صدد به دست آوردن چه  نتیجه ای است ؟ می خواهد فراگیرانش پس از از برقراری ارتباط چه مسئله ای را بپذیرند و به چه چیزی ایمان آورند و چه عکس العملی را از آنان انتظار دارد؟ در تحلیل این مسائل معلم حق ندارد فقط به هدف خود بیندیشد باید به هدف، نیاز، علاقه، رغبت و زمینه های پذیرش شاگردانش توجه داشته باشد و بداند که در صورت عدم رعایت این نکات ارتباط عاطفی برقرار نخواهد شد و در نتیجه او شاگردانش را بدون احساس و کم توجه خواهد خواند و شاگردانش تدریس او را غیر مفید به حساب خواهند آورد. اگر بین فرستنده و گیرنده پیام های آموزشی، هماهنگی و وحدت نظر وجود نداشته باشد شکست برقراری ارتباط  مسلماً قابل پیش بینی است. از طرف دیگر معلم باید توان خود را به عنوان یک فرستنده پیام مورد ارزیابی قرار دهد و بر محتوای پیام خود مسلط باشد. او باید قادر باشد مفاهیم ذهنی خود را به علایم و نمادهای که برای  گیرنده آشنا و قابل درک باشد تبدیل کند و همچنین باید همواره به عکس العمل و واکنش شاگردان توجه داشته باشد و موانع ارتباط را بشناسد. او باید بداند که رفتار ارتباطی ممکن است به مرور زمان جنبه عادت به خود بگیرد و زمانی که رفتار ارتباطی به صورت عادت درآید تاثیر و نفوذ خود را از دست خواهد داد. وی نیز باید بداند که هر چه با عوامل و فرایند ارتباطی آشنایی و بر آن ها تسلط بیشتری داشته باشد، معلم موفق تری خواهد بود.[شعبانی ، :1371 ص 100 ] 

وضعیت جسمی و روحی مناسب دانش آموزان

سلامت وضعیت جسمی و روحی از عوامل تاثیر گذار در یادگیری می باشد. از اولیا بخواهید که دانش آموزان حتما شب قبل از کلاس خواب کافی داشته باشند و صبحانه کامل نوش جان کنند و سپس در کلاس حاضر شوند. همچنین به آن ها آگاهی دهید تا مقابل چشم دانش آموز بحث و مشاجره نکنند. تا دانش آموز با آرامش خاطر در کلاس حاضر شده و مطالب درسی را با آرامش خاطر و بدون دغدغه ذهنی یاد بگیرد.

بیان کاربرد

از اساسی ترین موارد انگیزش می تواند بیان کاربردهای درس ریاضی باشد. چرا که اکثر دانش آموزان آن را درسی سرد، بلا استفاده و خشک تلقی می کنند. همیشه در کلاسم این مثال را برای دانش آموزان مطرح می کنم که: ساختمان مدرسه، ساخته مهندسان معمار و عمران است. لباسی که بر تن ماست، کار مهندسان صنایع و نساجی است. تلفن همراه و کامپیوتر ، به کوشش مهندسان برق، آی تی و کامپیوتر می باشد، و اساساً هر اقدامی که که به پیشرفت جامعه، تکنولوژی و راحت تر شدن زندگی انسان کمک کرده برخاسته از شاخه های علوم ریاضی و مهندسی می باشد. علاوه بر این، درس ریاضیات تفکر منطقی و نظام دار، تصمیم گیری صحیح و حساب و کتاب در زندگی را به آنها می آموزد. 

همانطور که از بررسی تاریخ برمی آید آغاز حساب و هندسه مقدماتی به طور کامل زیر تاثیر خواستهای مستقیم زندگی و عمل بود. اندیشه ها و روش های تازه بعدی ریاضی هم با توجه به خواستهای عملی دانش های طبیعی، اخترشناسی، مکانیک، فیزیک و غیره که پیوسته در حال پیشرفت بود شکل می گرفت. بستگی مستقیم ریاضیات با صنعت اغلب به صورت به کار گرفتن نظریه های موجود ریاضی در مسئله های صنعتی جلوه می کند با وجود این از نمونه هایی یاد می کنیم که بر اثر خواست مستقیم  صنعت نظریه های کلی ریاضی به وجود آمد است. روش کمترین مربع ها به دلیل نیازهای نقشه برداران پدید آمد بسیاری از حالت های تازه معادله های دیفرانسیلی برای نخستین بار برای حل مسئله های مربوط به صنعت طرح و بررسی شد روش های اپراتوری حل معادله های دیفرانسیلی در رابطه با الکترونیک تکامل یافت و غیره.

به خاطر نیاز های ارتباطی شاخه تازه ای به نام انفورماسیون نظریه احتمال به وجود آمد. مساله های مربوط به ترکیب دستگاه های مدیریت منجر به پیشرفت شاخه‌های تازه‌ای از منطق ریاضی شد. برای پیشرفت روش های تقریبی حل معادله های دیفرانسیل به جز نیازهای اخترشناسی مسئله های مربوط به صنعت هم نقش اساسی داشته است. بسیاری از این روش ها به طور کامل با تکیه بر زمینه های صنعتی و مهندسی پدید آمدند. با پیچیده تر شدن صنعت و دشواری های ناشی از آن مسئله به دست آوردن سریع جواب های عددی اهمیت زیادی پیدا می‌کند با امکان هایی که در نتیجه ی کشف ماشین های محاسبه برای حل عملی مسئله ها به وجود آمد روش محاسبه ای باز هم اهمیت بیشتر پیدا کرد. ریاضیات محاسبه ای برای حل بسیاری از مسئله های عملی و از جمله مسئله های مربوط به انرژی اتمی و بررسی های فضایی نقشی جدی به عهده دارد. [پاشا ، :1379 ص 9 ] 

اصول صحیح مطالعه

بعید نیست که مشکل خیلی از دانش آموزان ما این باشد که اصول صحیح مطالعه درس ریاضی را نیاموخته اند و یا اینکه ریاضی را مانند سایر دروس به شکل  حفظی و طوطی وار به خاطر می‌سپارند. غافل از اینکه این درس علاوه بر یادگیری اصول و قواعد آن، باید از طریق درگیر شدن با تمرینات مختلف به یادگیری این درس اهتمام ورزید. لذا شایسته است معلم شیوه صحیح مطالعه را در کلاس درس به دانش آموزان بازگو کند تا دانش آموزان یادبگیرند. به عنوان مثال درس هر روز را همان روز مطالعه کنند. و یا برای حل سوالات ریاضی مسئله و راه حل را بفهمند و یادبگیرند تا با تغییر اندکی در سوال از حل آن عاجز نمانند.

به قول مریم میرزاخانی بدون علاقه داشتن به ریاضیات ممکن است آن را سرد و بیهوده بدانید، اما ریاضیات چهره زیبای خود را تنها به دانش آموزان صبور خود نشان می دهد. با ارزش ترین لحظه ها آن زمانی است که می گویید اها!  لذت کشف و فهمیدن چیزی جدید.

ایجاد فرصت های نمره گیری

یکی از از خصلت های معلمان ریاضی سخت گیری در نمره دهی و دقت نظر در در دادن نمرات واقعی است که امری بسیار پسندیده می باشد. اما از سوی دیگر، هیچ اشکالی ندارد اگر دانش آموز  در درس ریاضی نیز نمرات خوبی کسب کند و حس توانمندی را تجربه کند. بد نیست اگر گاهی از طریق ایجاد فرصت های نمره گرفتن برای دانش آموزان و حس مثبت ناشی از دریافت نمره خوب در این درس، علاقمندی به این درس را تقویت کنیم. فعالیت هایی مانند: بازی، ساخت دست سازه، پرسش شفاهی، آزمونک های آسان، آزمون عملکردی، آزمون های کتاب باز، پاسخ های فی البداهه و هوشمندانه به سوالات مطرح شده کلاس و موارد این چنینی در انگیزش دانش آموزان نقش بسزایی دارد.

دست سازه ها

دست سازه ها از یک سو هم موجب یادگیری عمیق این درس می شود و هم از سوی دیگر با حس مثبت حاصل از انجام کارمفید و همکاری و تعامل با معلم و همکلاسی ها، گرایش و علاقه به درس و معلم را زیاد می کند. به تصویب انجمن ریاضی ایران، دهه ریاضیات، که از اول تا دهم آبان ماه هر سال است و تقریبا در آغاز سال تحصیلی قرار دارد، فرصت مناسبی جهت برقراری ارتباط با دانش آموزان و ایجاد علاقه به این درس از طریق ساخت دست سازه ها و بازی و ریاضی می باشد. تخصیص نمره به این فعالیت نیز موجب علاقه مندی و همچنین افزایش حس اعتماد به نفس حاصل از دریافت نمره خوب در این درس می گردد و انگیزه لازم برای فعالیت های بعدی را سبب ساز می شود. معلم میتواند با بررسی کتاب درسی مباحثی را که می توان در آن دست سازه و کارهای خلاقانه انجام داد را مشخص کند و به عنوان تکلیف به دانش آموزان به طور فردی یا گروهی بسپارد. خودش نیز به عنوان راهنما مسئولیت کمک به گروه ها را عهده دار شود.

تکالیف و تمرینات

با توجه به این موضوع که درس ریاضی درسی فرار می باشد، نیازمند تمرین و ممارست فراوان است. شایسته است که معلم تکالیفی برای دانش آموزان طراحی کند تا با تمرین و تکرار مطالب درسی ملکه ذهن شود و به دست فراموشی سپرده نشود. اختصاص نمره به انجام تکالیف و پیگیری آن در هر جلسه حتماً می تواند تا حد زیادی به یادگیری بهتراین درس بیانجامد.

 

امروز نکته قابل توجه در اموزش ریاضی این است که هر فراگیری اعم از کودک و نو جوان و بزرگسال خود باید درگیر یادگیری مفاهیم و مهارت های ریاضی و حل مساله شود و با هدایت معلم و مربی بکوشد تا مفاهیم ریاضی را از نو در ذهن و اندیشه اش بسازد. به عبارت دیگر خودش باید ریاضی را انجام دهد تا یادگیری و فهم معنادار برای او اتفاق بیفتد و این باور در او تقویت شود که قادر به انجام این کار است و کارش نیز ارزشمند می باشد. [علم الهدایی ، :1388 ص 10 ]

تناسب سطح تدریس با امتحان

یکی از اساتیدم در دانشگاه فرهنگیان  به ما گوشزد می فرمودند که، معلم خوب معلمی است که  تماتیک تدریس کند. تماتیک به این معنا که با توجه به سطح کلاس و دانش آموزان روش تدریس مناسب آن را انتخاب کنید و به میزان  توانایی دانش آموزان از آنها تکلیف بخواهید. مثلاً تدریس و امتحان گیری مدارس خاص  اعم از تیز هوشان، نمونه دولتی، شاهد و غیره متفاوت از مدارس مناطق کمتر توسعه یافته روستایی و... می باشد. معلم باید علاوه بر آشنایی با روحیات دانش آموزان، از وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... اطلاعات کافی داشته باشد و فراتر از توان دانش آموز از او تکلیف نخواهد. در برگزاری امتحان نیز جانب انصاف را رعایت کند. در غیر این صورت دانش آموز اعتماد به نفس خود را از دست داده و احساس ناتوانی کرده و تلاشی در جهت بهبود اوضاع نخواهد کرد و زحمات یک سال معلم نابود خواهد شد.

متاسفانه وقتی سخن از فعالیت های آموزشی بعد از تدریس مانند امتحان و ارزشیابی به میان می آید نوعی غرور در شخصیت معلم و نگرانی و اضطراب در چهره دانش آموزان به وضوح مشاهده می شود. مفاهیم مختلف ارزشیابی در اغلب مواقع برای شاگردان همراه با ترس و اضطراب است زیرا در انان معنای شکست یا موفقیت، قبول یا رد شدن را تداعی میکند. به علت طرز تلقی و عملکرد غلط بسیاری از معلمان امتحان و ارزشیابی مانند غولی وحشتناک در سراسر نظام اموزشی جامعه ما سایه افکنده است. معلم همواره از امتحان و ارزشیابی به عنوان یک ابزار قدرت استفاده می کند و با ایجاد زمینه های نامطلوب آموزشی نوعی نگرانی و وحشت را در اذهان شاگردان ایجاد میکند در حالی که امتحان و ارزشیابی مانند دیگر فعالیت های آموزشی است و مشخص می سازد که معلم و فراگیر تا چه حدی به هدف های آموزشی نائل شده اند. [شعبانی ، :1371 ص 332 ] 

شرکت معلم در دوره های آموزشی و جشنواره های تدریس

یک معلم  مسئول و دلسوز همواره در جهت توسعه فردی و حرفه ای خود در تلاش است. از مصادیق آن شرکت در دوره های آموزشی و نیز جشنواره های تدریس برتر می باشد. چرا که شرکت در این جشنواره ها سبب مرور نکات و ظریف کاری ها و ریزه کاری های هنر معلمی می باشد که شاید در گذر زمان و سال ها از خاطر معلم کم رنگ شده باشد و یا به دست فراموشی سپرده شده باشد. همچنین دوره های آموزشی جهت توانمندسازی دبیران سبب به روزرسانی اطلاعات و توانمندی های معلمان می گردد که از  جمله آن می توان به استفاده از تکنولوژی و نرم افزارها اشاره کرد.  

معلم باید هم به ماده درسی خود علاقمند باشد و هم آن را بداند. من به این دلیل علاقه را در مقام نخست جا داده ام که در صورت وجود علاقه واقعی امکان این را خواهید داشت که دانش لازم را به دست آورید در حالی که فقدان علاقه، حتی اگر دانش لازم هم کم و بیش وجود داشته باشد ، خیلی ساده شما را به یک معلم بد تبدیل خواهد کرد. [شهریاری،: 1366 ص 454 ]

درگیر کردن اولیا

مشارکت خانواده ها در امورات مدرسه باعث اطلاع بیشتر از جریانات مدرسه و تحصیل دانش آموزان می شود و همچنین وقتی دانش آموز خانواده را در مدرسه می بیند که پیگیر اوضاع درسی و  اخلاقی او هستند، عملکرد بهتری از خود نشان می دهد و در درس خواندن جدیت و انگیزه بیشتری به خرج می دهد. درک متقابل خانواده و مدیر و کادر مدرسه نیز از دیگر مزایای این مشارکت است و موجب حل و فصل مسائل مدرسه از این طریق می گردد. برگزاری جلسات ماهانه با اولیا در مدرسه و اطلاع رسانی دقیق وضعیت دانش آموزان، تا حد زیادی به بهود اوضاع درسی دانش آموزان می انجامد.

 سازماندهی

شناخت درست و دقیق ظرفیت ها ونیروهای کارآمد اولین گام جهت سازماندهی است. مسئله سازماندهی همواره مورد توجه اداره، مدیران و معلمان بوده است. یک مدیر مسئول و آگاه همواره می کوشد نیروهای خود را به بهترین شکل سازماندهی کند. به این ترتیب که نیرو های خلاق، باسواد، توانمند و علاقمند، در مدارس با دانش آموزان قوی تر قرارگیرند. چرا که در غیر این صورت اگر معلم در برابر دانش آموزان صلاحیت کافی نداشته باشد و دانش آموزان متوجه ناکارآمدی او گردند، کار معلم بسیار دشوار خواهد بود و یادگیری مطلوبی اتفاق نخواهد افتاد. لذا شایسته است اداره با مشورت سرگروه های آموزشی و مدیران، نیروها را در مدارس سازماندهی مناسب کند تا خدای ناکرده نیروهای توانمند  به انزوا و دلسردی کشیده نشوند و افراد نالایق و ناصالح زمام امور را به دست نگیرند. زیرا در این صورت سیستم آموزشی نه تنها بازده خوبی نخواهد داشت بلکه درس عبرتی برای دیگر سازمان ها خواهد شد.

 

5. نتیجه‌گیری

آنچه در بالا بیان شد تنها بخش های کوچکی از راهکار های بهبود اوضاع به نفع دانش آموزان بوده است و قطعا همه ی همکاران و صاحب نظران پیشنهادات بهتر و پخته تری برای ارائه و اجرا در کلاس درسی خود دارند. مواردی از قبیل کار گروهی، که قبلا در مقاله ای مجزا به آن پرداخته ام، و یا حتی زیبا و مرتب نوشتن معلم روی تخته ی کلاس و بیان شیوا و .... نیز از موارد قابل توجهی است که جای بحث فراوان دارد. لذا شایسته است معلم همواره به دنبال کشف راه های جدید توسعه حرفه ای خود به تناسب وضعیت دانش آموزان خود در دوره های مختلف باشد.

 

منابع

 [1]. کدیور، پروین. روانشناسی تربیتی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها(سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، 1379.

[2]. شعبانی، حسن. مهارت های آموزشی و پرورشی(روش ها و فنون تدریس). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها(سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، 1371.

[3]. پاشا، عین الله و همکاران. فرهنگ ریاضیات: انتشارات مدرسه، تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، 1379.

[4]. شهریاری، پرویز. خلاقیت ریاضی: اطلاعات و ارتباطات. تهران: فاطمی، 1366.

[5]. علم الهدایی، دکتر سید حسن. اصول آموزش ریاضی. مشهد: جهان فردا، 1388.

 

 

---

[1]   دبیر و سرگروه ریاضی، دانشجوی دکترای آنالیز ریاضی

[2]   دبیر ریاضی، کارشناسی ارشد آنالیز عددی

[3]   دبیر ریاضی، کارشناسی ارشد ریاضی کاربردی

[4]   دبیر ریاضی، کارشناسی ارشد جبر نظریه گروه